Kenniscafé: Henk van Houtum – Free the Map

Henk van Houtum toont in dit Kenniscafé aan de hand van zijn boek ‘Free the Map’ aan dat het tijd is om ons wereldbeeld bevrijden. In dit Kenniscafé toont prof dr Henk van Houtum aan de hand van zijn boek ‘Free the Map’ aan dat het tijd is om onze verbeelding en ons wereldbeeld bevrijden. In het kenniscafé houdt hij een pleidooi voor een nieuw cartografisch verhaal: geen atlas, maar een Hermes, de kleinzoon van Atlas en de god van mobiliteit en menselijke verbindingen. Bevrijd de kaart Wie dacht dat een landkaart een neutraal beeld van de wereld schetst: think again. Zoals de landen te zien zijn, lijkt het vooral een oefening in het trekken van grenzen door een wereld die mensen toch echt samen bewonen. Van een wereld van ‘wij en zij’ naar een wereld van ons allemaal. Territoriaal landjepikspel Een kaart is een visueel verhaal van de wereld: ze vormt de verbeelding én het wereldbeeld. Hoewel er niet één verhaal bestaat om de wereld te begrijpen, worden er niet veel verschillende kaarten gemaakt. Sinds de koloniale, zestiende eeuw domineert één type wereldkaart. Die lijkt neutraal, maar is dat niet. Europa, Groenland, Rusland en de Verenigde Staten worden sterk uitvergroot, terwijl Afrika veel te klein wordt weergegeven. Verder heeft deze koloniale kaart een manier van kijken vanzelfsprekend heeft gemaakt waarin de wereld wordt voorgesteld als een mozaïek van staten. Grenzen staan centraal en macht verschijnt als een territoriaal landjepikspel tussen politieke leiders. Deze staatscentrische kaart benadrukt daarmee vooral de verschillen tussen landen: een wereld van wij en zij. Zo ontstaat een eenzijdig beeld van de wereld, waarin landen als afzonderlijke en homogene eenheden worden voorgesteld. En illustratief: migratie wordt daarin vaak verbeeld met grote invasiepijlen die op staten afstormen. Ceci n’est pas le monde In zijn lezing, gebaseerd op zijn boek Free the Map, doorbreekt Henk van Houtum deze beperkte, staatscentrische blik. Want dit is niet de wereld. Ceci n'est pas le monde. Hij neemt ons mee terug naar de oorsprong van ons wereldbeeld en laat zien hoe kaarten de wereld vormen — en de wereldpolitiek vervormen. Vervolgens kijken we vooruit, naar nieuwe en inspirerende kaarten die de wereld niet verdelen, maar verbinden. Kaarten van kunstenaars, ontwerpers en cartografen die menselijke verbindingen vooropstellen en laten zien hoe het ook anders kan. Kom luisteren en ontdek hoe we onze verbeelding én ons wereldbeeld kunnen bevrijden. De spreker Prof dr Henk van Houtum is 'grensprofessor'. Als hoogleraar aan de Radboud Universiteit Nijmegen schrijft en doceert hij over de politiek en cartografie van grenzen, migratie en vluchtelingen. Recent werk omvat: Free the Map. From Atlas to Hermes. A new cartography of borders and migration (2024); Voorbij Fort Europa, een nieuwe visie op migratie (2017); en Grensland. Geschiedenis en toekomst van het grenslandschap (2013).