Somalië toen en nu: Koloniale erfenis, migratie en een nieuwe geopolitieke

Een programma over de geschiedenis en toekomst van Somalië. Aan de hand van Scheuren rond de Hoorn van Afrika van Jan Pronk en Hotel Mogadishu van Ayaan Abukar onderzoeken we hoe het verleden doorwerkt in het Somalië van vandaag. Een avond over koloniale erfenissen, migratie en veranderende geopolitieke verhoudingen. Nergens zijn de verschuivingen binnen het wereldgebeuren zo tastbaar als in Somalië. Veel van de grote vraagstukken van deze tijd komen er samen: de strijd tegen terrorisme, migratie en klimaatverandering, tegen de achtergrond van een hernieuwde internationale wedloop om invloed en grondstoffen in Afrika. Op deze avond kijken we naar de ontwikkelingen door de lens van twee boeken die allebei het land en het gebied vanuit een ander perspectief beschrijven. Jan Pronk, voormalig minister voor Ontwikkelingssamenwerking, publiceerde vorig jaar Scheuren rond de Hoorn van Afrika, waarin hij terugblikt op decennia aan diplomatie, vredesonderhandelingen en hulpverlening in de regio. Hij onderzoekt hoe historische machtsverhoudingen, kolonisatie, conflicten en buitenlandse inmenging de Hoorn hebben gevormd, en hij werpt de vraag op wat de interventies van buitenaf nu werkelijk hebben bewerkstelligd. Journalist en programmamaker Ayaan Abukar beschrijft in Hotel Mogadishu de terugkeer naar haar geboortestad. Vanuit haar eigen ervaringen laat ze zien hoe het is om tussen de vele lagen en tegenstellingen van het leven in Mogadishu te laveren – tussen diaspora en achterblijvers, mannen en vrouwen, clans en religieuze leiders, politieke elites en de alledaagse mensen. Tegelijk beschouwt ze hoe het verleden nog altijd en overal sporen nalaat. Met beide boeken in de hand gaan Pronk en Abukar in gesprek over de lange geschiedenis van de Somalische scheuren en de manier waarop die het land vandaag de dag vormen. Welke rol speelden kolonialisme, het ontstaan van de natiestaat en de buitenlandse inmenging? Hoe verhoudt Somalië zich tot de geopolitieke omwentelingen en de nieuwe internationale strijd om invloed in de Hoorn? Samen met experts en Somalië-kenners maken we daarna de balans op. Hoe staat het land er tegenwoordig voor? We gaan op de veiligheidssituatie in, op de strijd tegen Al-Shabaab, op democratisering en de positie van een nieuwe generatie Somaliërs. En we onderzoeken hoe de ontwikkelingen uitwerken op het perspectief van de jongeren. Sprekers Jan Pronk was driemaal minister voor Ontwikkelingssamenwerking, minister van VROM in het kabinet-Kok II, adjunct-secretaris-generaal van de UNCTAD, speciaal gezant van de VN in Soedan en van duurzame ontwikkeling. Eerder verschenen van hem onder meer Strijd rond de grote meren – Onderhandelen over vrede en recht in het hart van Afrika en ook Suriname – Van wingewest tot natiestaat. Ayaan Abukar studeerde politicologie en Law & Politics of International Security aan de Vrije Universiteit. Na een korte carrière als beleidsmedewerker maakte ze de overstap naar de journalistiek en de cultuursector. In haar debuutboek, Hotel Mogadishu, schetst ze een intiem portret van de hoofdstad. Ze vertelt de verhalen van teruggekeerde diaspora en van Somaliërs die nooit zijn weggegaan – en laat op indringende wijze zien hoe zij binnen alle lagen van het leven in Mogadishu navigeren. Ze schrijft en spreekt regelmatig over migratie, cultuur en de manier waarop verhalen het maatschappelijke discours kunnen beïnvloeden. Stijn Janssen is sinds 2024 namens Nederland de speciaal gezant voor de Hoorn en tegelijk is ze het hoofd voor zuidoostelijk Afrika bij het ministerie van Buitenlandse Zaken, waar ze nu twintig jaar werkt. Eerder leidde ze het team voor strategisch advies en coördinatie van de directeur-generaal Internationale Samenwerking en woonde ze ruim zes jaar in Kenia, voor de Europese anti-piraterijmissie. Ze volgde de masters internationale betrekkingen en ontwikkelingsstudies. Mohamed Elmi is jurist in het internationaal recht, VN-beleidsadviseur en programmamanager. Momenteel leidt hij in Somalië een VN-programma voor de versterking van mensenrechten en nationale instituties, samen met de Somalische overheid en maatschappelijke organisaties.